Wystawa „Myślałam, że tancerki nie mają dzieci” to intymna i wielogłosowa opowieść o kobiecym ciele – jako narzędziu sztuki, bliskości, życia. To również refleksja nad mało widocznym, często przemilczanym doświadczeniem bycia tancerką i matką – rolami, które przez dekady uznawano za wykluczające się. Bo jak pogodzić dwie rzeczy, które każda z osobna domaga się pełni?
Jej punktem wyjścia stała się intymna fotografia tancerki Edyty Kozak z pięcioletnią córką, wykonana ponad 20 lat temu przez fotografkę, Grażynę Gudejko. Kiedyś traktowana jako zapis bliskości, dziś – w świetle zmieniających się kontekstów kulturowych i społecznych – fotografia ta, została wyłączona z ekspozycji*. Stała się punktem wyjścia do zgłębiania tematu macierzyństwa w świecie tańca i zaproszenia do projektu innych tancerek-matek.
Projekt łączy fotografie, rysunki oraz rozmowy. To portrety kobiet, które prezentują różne podejścia do łączenia macierzyństwa z karierą artystyczną. W centrum uwagi pozostaje ciało: zmieniające się, niosące pamięć bliskości, wysiłku i pragnienia wyrazu – obecne także w rysunkach tworzonych na starych drzwiach lodówek, gdzie subtelne linie sylwetek współgrają z pęknięciami i śladami zużycia, nie opłakując tego, co utracone, lecz celebrując to, co niedoskonałe i przeoczone.
Tytuł wystawy cytuje zdanie wypowiedziane przez kuzynkę Edyty Kozak w latach 90., gdy zaskoczona jej ciążą powiedziała: „Myślałam, że tancerki nie mają dzieci”. To jedno, proste zdanie odsłania głęboko zakorzeniony stereotyp – że matka powinna być tylko matką, a artystka – tylko artystką. To dodatkowa inspiracja do przyjrzenia się jak ta narracja zmienia się w dzisiejszych czasach.
Wystawa nie oferuje jednej odpowiedzi. Zamiast tego otwiera przestrzeń na pytania, zawahania, ciszę między słowami. To zaproszenie do uważności. Do rozmowy o kobiecym doświadczeniu, które – choć często spychane w cień – zasługuje na światło sceny.
KURATORKI:
Edyta Kozak & Grażyna Gudejko
WSPÓŁTWÓRCZYNIE:
Yuka Ebihara, Grażyna Gudejko, Edyta Kozak, Jolanta Krukowska, Sylwia Laux, Renata Piotrowska – Auffret, Iza Szostak, Ula Woszczyńska & córki: Miyu Martin Ebihara, Katarzyna Hancke, Sarah Laux, Rita Piotrowska – Auffret, Rozalia Słomkowska, Olga Szynkarczuk, Julia Woszczyńska, Zosia Woszczyńska
FOTOGRAFIE:
Fotografie: Grażyna Gudejko
Asystenci fotografki: Olga Szynkarczuk, Kuba Danaj
Reżyseria ruchu: Edyta Kozak
Retusz zdjęć: Jarek Nasiłowski
Wydruki: Tomasz Schmid
RYSUNKI:
Olga Szynkarczuk
FILM:
Koncepcja, reżyseria: Edyta Kozak
Zdjęcia, montaż, postprodukcja: Bartek Woszczyński
Prowadzenie rozmów: Edyta Kozak, Jolanta Krukowska
Producentka: Anna Szaniawska
Koordynatorka, social media: Katarzyna Hancke
Grafik: Tomasz Wolff, Marcin Jarka
PR: Edyta Sudoł
Make up / włosy: Monika Pasieczna, Magda Lewandowska
Stylistka: Yuliya Staliaryk
Foto backstage: Katarzyna Hancke
Wideo backstage: Antoni Gudejko, Kuba Wilk
Asystentka studia: Joanna Borkowska / Daylight Studio
Produkcja: Fundacja Ciało/Umysł
Partnerzy: KawaŁyk Sztuki, B’cause Film Productions, Nikon
Podziękowania: Monika Wejcman, Jurek Gudejko, Andrzej Nejman / Nejman Studio, Paweł Duma, Studio Huśtawka, Wiktor Sobolewski / Nikon Poland
Projekt współfinansowany przez miasto st. Warszawa
Choreografka, tancerka, kuratorka, była solistka Teatru Wielkiego w Warszawie i Stadttheatre Bern w Szwajcarii. Po krótkiej, ale intensywnej karierze zrezygnowała z baletu klasycznego, na rzecz tańca współczesnego i eksperymentalnego.
Przez lata łączyła macierzyństwo z poszukiwaniem nowych form twórczych, stając się kreatywną producentką, autorką artystycznych projektów i dyrektorką festiwalu Ciało/Umysł i nieprzerwanie redefiniuje siebie poprzez taniec.
Na koncie ma liczne nagrody i stypendia.
Ma dwoje dorosłych dzieci: Katarzynę i Filipa.
Fotografka, operatorka i reżyserka filmowa, która od 20 lat z pasją portretuje ludzi i opowiada ich historie obrazem. Absolwentka SGH. Studiowała fotografię w Warszawie, Nowym Jorku i Londynie oraz operatorkę w AMA Film Academy.
Współpracowała z UNICEF i fundacją Make a Change, tworząc wystawy fotograficzne z Etiopii i Namibii. Fotografowała m.in. na Paris i London Fashion Week, a jej zdjęcia były wielokrotnie nagradzane.
Ceni twórczą współpracę z ludźmi pełnymi pasji. Jej prace balansują między portretem a reportażem.
Artystka i projektantka mody. Studiowała grafikę w ASP w Warszawie, rysunek i fotografię w Kanadzie oraz projektowanie mody w Los Angeles.
Od ponad 10 lat mieszka w Londynie, gdzie tworzy autorskie kolekcje i współpracuje z uznanymi markami.
Rysunek ciała pozostaje jej pasją – w swoich pracach bada dynamikę ruchu, relacje przestrzenne i emocjonalność postaci.
Jej prace pokazywano m.in. w Kanadzie, USA i Polsce.
Ma dwójkę dzieci: Mia 7 i Julian 10 lat, jest córką fotografki Grażyny Gudejko.
Tancerki biorące udział w projekcie:
Urodzona w Tokio.
Z Polskim Baletem Narodowym związana od 2011 roku, od 2019 jako pierwsza tancerka tzw. primabalerina, odznaczona Srebrnym Medalem „Gloria Artis”.
Dwukrotnie nagrodzona tytułem Najlepszej Tancerki w Polsce. Pożegnała się z publicznością 22 grudnia 2024 r występując w roli Małgorzaty Gautier podczas ostatniego przedstawienia „Damy kameliowej” Johna Neumeiera w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie.
Ma dwuletnią córkę Miyu.
Choreografka i performerka, absolwentka warszawskiej Szkoły Baletowej i Codarts – Rotterdam Dance Academy.
W swojej praktyce bada relacje między ciałem, obiektem i technologią, czerpiąc z założeń nowego materializmu. Tworzy hybrydowe formy choreograficzne oraz projekty w technologii VR (Future Presence, Score).
Współtworzy kolektyw Centrum w Ruchu i współpracuje z artystą audiowizualnym Kubą Słomkowskim, z którym ma dwójkę dzieci: 4-letnią Rozalię i 2-letniego Ignacego.
Choreografka łącząca taniec eksperymentalny, teatr i performans.
W swojej twórczości podejmuje temat polityki ciała kobiecego, balansując między tym, co prywatne i publiczne.
Autorka cyklu „Private Pieces”.
Jej prace prezentowano na wielu międzynarodowych festiwalach. Absolwentka ex.e.r.ce. w Montpellier i Akademii Teatralnej w Białymstoku.
Obecnie współpracuje w obszarze choreografii z Instytutem Adama Mickiewicza oraz współkuratoruje program pilotażowy Pawilonu Tańca.
Ma dwójkę dzieci: Lucek 9 i Rita 4 lata.
Tancerka i producentka, wiceprezeska Fundacji B’cause.
Życie dzieli między wychowanie dwóch córek 4-letniej Zosi i 2-letniej, a zarządzanie projektami artystycznymi zespołu B’cause Dance Company, w którym przed macierzyństwem występowała jako tancerka.
Absolwentka kulturoznawstwa UKSW, instruktorka tańca, fitnessu i gimnastyki artystycznej, a w młodości – wielokrotna mistrzyni świata w stylach jazz, modern i show dance.
Absolwentka Warszawskiej Szkoły Baletowej, pierwsze kroki na scenie stawiała z zespołem „Mazowsze”.
Po wyjeździe do USA w wieku 20 lat została mamą Julii. Po powrocie do Polski urodziła się Sarah.
W międzyczasie uczyła dzieci tańca, pracowała jako modelka i aktorka. Z czasem całkowicie oddała się macierzyństwu.
Dziś jako matka dorosłych córek, wraca do sztuki jako uważna widzka i wiceprezeska Fundacji Ciało/Umysł.
Ikona teatru alternatywnego i legenda Akademii Ruchu, z którą była związana od 1972 r przez ponad 40 lat jako współzałożycielka, aktorka i performerka.
Niezmiennie eksploruje związek ciała i sceny – zarówno w pracy warsztatowej, jak i w solowych projektach prezentowanych na całym świecie m.in w międzynarodowej sieci Magdalena Project.
Dziś, jako jedna z najważniejszych postaci polskiego performance’u, wciąż aktywnie tworzy, inspiruje i przekracza granice wieku.
Jest matką syna Krzysztofa i babcią 2 wnuków
Pełnometrażowy film dokumentalny to wizualnie oszałamiająca opowieść o życiu i twórczości uznanej kanadyjskiej tancerki i choreografki Louise Lecavalier.
Film przedstawia inspirującą historię niezłomnej artystki, która współpracując z choreografem Édouardem Lockiem, zrewolucjonizowała taniec współczesny w latach 80. Dziś, mając 67 lat, Lecavalier cieszy się udaną karierą solową na międzynarodowej scenie. To prawdziwa ikona tańca – wyjątkowa twórczyni, której sztuka przekracza granice ludzkiego ciała.
Spektakularne sekwencje taneczne, oryginalna muzyka i unikatowe wywiady składają się na intymny i poruszający portret artystki napędzanej nieustannym poszukiwaniem doskonałego ruchu.
Pisano o niej jako o „najwybitniejszej i najbardziej tragicznej tancerce naszych czasów”. Przez blisko dwadzieścia lat od 1981 roku była ikoną zespołu La La La Human Steps Édouarda Locka ucieleśniając ekstremalny taniec z pasją i siłą, zachwycając publiczność na całym świecie. W tym czasie tworzyła duety, m.in. z Davidem Bowie i Frankiem Zappą. W 2006 roku założyła własny zespół Fou Glorieux nawiązując współpracę m.in. z Teddem Robinsonem, Crystal Pite i Nigelem Charnockiem, a następnie z Benoît Lachambre. Jej kreacje określa dążenie do wirtuozerii, przekraczania siebie, podejmowania ryzyka oraz do absolutu, pojmowanego jako dotknięcie czegoś więcej niż to, co ludzkie w człowieku. Historię występów Laecavalier ze spektaklami z ostatnich dwóch dekad można porównać do długich tras koncertowych. Jej współpraca z artystą wizualnym Lu Yangiem w 2023 roku zaowocowała choreografią pokazywaną w ramach 6. Międzynarodowego Biennale Sztuki Cyfrowej (BIAN) z wykorzystaniem technologii motion capture na żywo i Delusional World, które Lecavalier przywołuje także w danses vagabondes, prezentowanych na C/U. Louise Lecavalier jest laureatką licznych stypendiów, nagród i wyróżnień w dziedzinie sztuki, w tym nagrody Denise-Pelletier przyznanej przez rząd Quebecu oraz doktoratu honoris causa UQAM (Uniwersytet Quebecu w Montrealu) w 2017. W 2021 roku otrzymała tytuł Honorowego Obywatela Miasta Montrealu, a w 2023 – tytuł Kawalera Orderu Sztuki i Literatury Republiki Francuskiej.
Po ukończeniu studiów z zakresu komunikacji na Université du Québec à Montréal rozpoczął karierę jako twórca teledysków i filmów krótkometrażowych.
Od tego czasu zrealizował filmy fabularne (Out of Mind: The Stories of H.P. Lovecraft, Léa), dokumentalne (A Chair Fit for an Angel, L’oiseau de nuit, Ghost Town, Le Mozart noir oraz sześć filmów z serii The Chamber Music Collection), a także adaptacje sztuk teatralnych i choreografii (Les Trous du ciel, Cabaret neiges noires, Peepshow). Jego filmy były prezentowane w kinach i telewizji w Kanadzie i za granicą, a także na licznych festiwalach.
Pełnometrażowy dokument A Chair Fit for an Angel został pokazany na kilkunastu międzynarodowych festiwalach. Film zdobył nagrodę dla najlepszego dokumentu na Massachusetts Independent Film Festival w 2014 roku oraz Złotego Orła na festiwalu IFFEST „Document.Art” w Bukareszcie. Na 32. Międzynarodowym Festiwalu Filmów o Sztuce (FIFA) w Montrealu film otrzymał nagrodę dla najlepszego filmu kanadyjskiego oraz główną nagrodę ARTV dla najlepszej frankofońskiej produkcji kanadyjskiej.
W 2008 roku Raymond St-Jean stworzył projekcje wideo do spektaklu Zaia Cirque du Soleil, prezentowanego w Makau (Chiny). W latach 2009–2011, wciąż współpracując z Cirque du Soleil, zaprojektował i zrealizował imponującą oprawę wideo i multimedialną do widowiska Zarkana, które z sukcesem prezentowano w Nowym Jorku, Madrycie, Moskwie i Las Vegas. W 2013 roku brał udział w projektowaniu i realizacji Michael Jackson ONE, stałego show Cirque du Soleil w Las Vegas.
Obejrzyj trailer filmu:
Scenariusz / Reżyseria: Raymond St-Jean
Choreografia: Louise Lecavalier, Édouard Lock, Nigel Charnock
Producent: Michel Ouellette
Producent wykonawczy: Marie-Odile Demay Tancerze: Louise Lecavalier, Robert Abubo, Patrick Lamothe, Keir Knight, Frédéric Tavernini
Autor zdjęć: Jean-François Lord Montaż: Philippe Ralet
Realizacja dźwięku: Benoit Dame, Catherine Van der Donckt
Muzyka: Raphaël Reed, L’Oreille, Mercan Dede, Antoine Berthiaume
Scenografia: Linda Brunelle, Patricia Christie
Występują: Louise Lecavalier, France Bruyère, Robert Abubo, Patrick Lamothe, Frédéric Tavernini, Marc Béland, Pierre-Mary Toussaint, Angelo Barsetti
Kraj produkcji: Kanada
Rok: 2017
Laboratorium ciała, które odrzuca ograniczenia przyszłości
Museum of Futures to projekt powstały jako efekt rezydencji artystycznej wymiany i wspólnego dzielenia się praktykami dwunastu osób związanych z tańcem i choreografią z Polski i Szkocji. To tymczasowa społeczność twórcza, w której taniec, choreografia i dramaturgia służą do wyobrażania przyszłości nie jako opowieści o technologicznym postępie, lecz jako przestrzeni opartej na empatii, trosce i relacyjności.
W czasach rosnącej niepewności klimatycznej, politycznej, społecznej projekt zaprasza do eksploracji tego, co może oznaczać „ciało lub ciała przyszłości” – niedoskonałe, empatyczne, wspólnotowe. Celem projektu nie jest stworzenie gotowego spektaklu, ale zbudowanie sytuacji badawczej, w której taniec, choreografia i dramaturgia stają się narzędziami do tworzenia potencjalnych alternatyw dla obecnego porządku społecznego i artystycznego. Jak choreografować relacje? Jak współpracować nie odtwarzając znanych struktur władzy? Jak wyciągać wnioski z przeszłych i archiwalnych praktyk ruchu? Projekt, prowadzony przez dyrektora artystycznego Scottish Dance Theatre Joana Clevillé oraz polską reżyserkę i dramaturżkę Agnieszkę Jakimiak zakłada otwartość na różnorodność doświadczeń cielesnych, tożsamościowych i estetycznych. W czasach, gdy przyszłość staje się przedmiotem spekulacji rynkowych, a ciało miejscem kontroli Museum of Futures proponuje inny porządek: przyszłość jako relację, ciało jako przestrzeń negocjacji. Museum of Futures to międzynarodowa współpraca pomiędzy Fundacją Ciało/Umysł a Scottish Dance Theatre w ramach sezonu UK/Poland 2025.
Urodzony w Barcelonie, łączył trening taneczny w La Companyia Elise Lummis z studiami humanistycznymi na Uniwersytecie Pompeu Fabra. Przez siedemnaście lat pracował międzynarodowo jako tancerz i reżyser prób w zespołach w całej Europie, m.in. w Scottish Dance Theatre, Collective Endeavours, Lost Dog, Dog Kennel Hill Project, Balecie Opery w Grazu, Choreographic Centre of Valencia oraz w Ballet Carmen Roche.
W 2015 roku założył własną niezależną kompanię Joan Clevillé Dance, prezentując swoje prace szeroko w Wielkiej Brytanii i Europie kontynentalnej. Od czasu objęcia stanowiska Dyrektora Artystycznego Scottish Dance Theatre Joan stworzył wiele dzieł scenicznych i cyfrowych dla zespołu, otrzymując m.in. Classical:NEXT 2021 Innovation Award za these bones, this flesh, this skin oraz dwie kolejne nominacje w kategoriach Najlepsza Niezależna Kompania i Kompania Średniego Formatu na UK National Dance Awards.
Jego praktyka choreograficzna zakorzeniona jest zarówno w badaniach nad ruchem, jak i w eksperymentach z teatrem oraz sztuką opowiadania historii. Badając powiązania między oddechem, głosem a ruchem, jego prace zapraszają widzów do zaangażowania zmysłów, intelektu i wyobraźni oraz do eksploracji tematów związanych ze współczesną rzeczywistością i pojęciem zmiany.
W teatrze pracuje w duecie twórczym z Mateuszem Atmanem, razem stworzyli takie spektakle jak „Chamstwo”, „Susan Sontag” , „Miła robótka” i „Drzwi percepcji”. Interesują ją cenzura i autocenzura, prowokacja i anarchia, afirmacja i blasfemia.
Obejrzyj proces i pokaz projektu:
Koncepcja i opieka kuratorska: Agnieszka Jakimiak, Joan Clevillé
Wykonanie i współtworzenie: Kieran Brown, Stanisław Bulder, Molly Danter, sos k. osowska, Magdalena Kowala, Aleksandra Lemba, Daniel Leżoń, Ben McEwen, Massimo Monticelli, Kassichana Okene-Jameson, Pauline Torzuoli, Misia Żurek.
Rozwój projektu: Edyta Kozak, Joanna Szymajda, Joan Clevillé.
Koordynacja projektu: Paulina Szczęsna
Produkcja projektu: Alison Thomas, Paulina Szczęsna, Anna Szaniawska
Partner: Scottish Dance Theatre
Projekt wspierany przez British Council jako część UK/Poland Season 2025 oraz Pawilon Tańca – nowy oddział Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
Autoafirmacja jako akt odwagi.
Autoportret choreograficzny Kozak to spotkanie ze sobą – przestrzeń, w której ciało zaczyna negocjować. Czy można tańczyć w ramach systemu, ale nie być jego niewolnikiem? Czy można odnaleźć wolność w strukturze? To czas wyboru. Możesz poświęcić go na destrukcję, konflikt, działanie wbrew. A możesz po prostu zatrzymać się i wsłuchać w ciszę – choćby jej najdrobniejszy fragment – by spotkać się ze sobą. Z każdą komórką ciała czekającą na rozpoznanie. Z nieskończonością i wiecznością, które nosisz w sobie. Autoportret to wejście do wnętrza procesu twórczego – tam, gdzie jeszcze nic nie jest pewne, ale jednocześnie wszystko się dokonało. To opowieść zbudowana z poruszeń, wspomnień i impulsów, które zwykle pozostają niewidzialne dla oka widza. Intymna jak oddech przed pierwszym krokiem, szczera jak ciało w bezruchu. Edyta Kozak zaprasza do przestrzeni, w której ruch rodzi się z potrzeby, a nie efektu. Prowadzi nas przez swoje wewnętrzne krajobrazy – nie gotowe obrazy, ale proces stawania się. To gest w dialogu z przeszłością, decyzja wibrująca emocją, moment rozpoznania, który przenika przez warstwy formy. Autoportret nie odsłania postaci, ale źródła, z którego twórczość, choreografia czerpie siłę. Dla tych, którzy chcą nie tylko oglądać, ale również zobaczyć.
To spektakl, który wzrusza, wyzwala emocje i… zaprasza do własnych poszukiwań. Bo choć opowieść wychodzi od artystki – finalnie może być o Tobie. O Twoich tęsknotach, Twojej ciszy.
U szczytu kariery zerwała z baletem klasycznym, by zająć się tańcem współczesnym, eksperymentem i konceptualnym nurtem nie-tańca. W 1993 r. założyła NEI – jeden z pierwszych polskich niezależnych zespołów teatru tańca, z którym zrealizowała spektakle: Gonitwa ciał (1993), Poza…(1995), For 4 (1996), Without movement (1999). Pod koniec lat 90. zawiesiła twórczość choreograficzną i poświęciła się macierzyństwu oraz autorskiemu projektowi – Międzynarodowemu Festiwalowi Ciało/Umysł oraz stymulacji rozwoju tańca w Polsce, czym zajmuje się do dziś.
Przez 10 lat kierowała Stowarzyszeniem Tancerzy Niezależnych, a także była twórczynią i kuratorką programu „+++ tańca” w Teatrze Narodowym w Warszawie. Przez 12 lat była polską partnerką i ekspertką europejskich sieci: Aerowaves, apap (advancing performing arts project) i Open Latitude, a także kuratorką międzynarodowych projektów artystycznej wymiany m.in. „Jagniątków. Move the Mount” z Goethe Institut, „co – OPERACJA” ze Szwajcarska Fundacją Kultury, „FOLK? a ja się (nie) zgadzam!” z Islandią. Była organizatorką pierwszej Polskiej Platformy Tańca „taniec.pl”, jurorką „Młody Tancerz Roku” (2015), Solo Dance Contest (2023) a także członkinią prestiżowego grona Kapituły Konkursu ”Perły Tańca”, która w 2019 r. po raz pierwszy przyznała nagrody dla artystów sztuki tańca. Jest twórczynią autorskiego programu 23 edycji międzynarodowego Festiwalu Ciało/Umysł. W 2003 r otrzymała nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za promocję sztuki tańca.
Jako artystka współpracowała z artystą wizualnym Mirkiem Kowalczykiem. Jako grupa Made Inc., zrealizowała trzy spektakle: konceptualny performance PLIK 01, który miał premierę podczas Międzynarodowych Spotkań Sztuki Akcji „Rozdroże” (2001), Rosa furiosa (2003 Poznań) – artystyczna walka na pięści i twórczość pomiędzy choreografką a artystą sztuk plastycznych, oraz Patenty ciała, wnikające w istotę procesu powstawania spektaklu (2004, Maubeuge /Francja). Swoje przedstawienia realizowała także w przestrzeniach pozateatralnych, konfrontując się z przypadkową widownią ulicy i klubu m.in. Extra dry – festiwal „Sztuka Ulicy” 2000, Kiss me – Festiwal „Taniec XXI wieku” w Kijowie.
Po przerwie stworzyła z reżyserem Rolandem Rowińskim interdyscyplinarny tryptyk: instalację Dancing For You For One Minute (2007), spektakl Dancing For You Longer Than One Minute (2009) oraz film fabularny Dancing For You (2010). W spektaklu, będącym rodzajem lecture performance, a zarazem autobiograficznej wypowiedzi artystki, fikcja castingu/spotkania z reżyserem i autokreacja przenikają się z wycinkami intrygującego artystycznie życia Kozak. Dancing for you został uznany za niespodziankę roku 2008 w ramach ankiety przeprowadzonej przez portal NowyTaniec.PL
W 2011 r. powstał spektakl Folk? A ja się nie zgadzam!, a w 2013 solo Moje własne interview@Fanny Panda.
W spektaklu „Na 4. Terra Incognita” z 2021 r, Edyta Kozak ożywia archiwalny zapis swojej choreografii sprzed 25 lat, aby z młodym pokoleniem tancerzy odkryć na nowo radość i trud bycia razem przez taniec.
Obejrzyj trailer spektaklu:
Koncepcja, reżyseria, teksty, wideo, performans: Edyta Kozak
Muzyka: Frank Churchill, Leigh Harline, transkrypcja: Gaetano Donizetti, Bhangra, Pataka Beat, DPStudioMusic; Deep Meditation Grand Project, Meditation Blue Imaginedragon
Reżyseria światła: Ewa Garniec
Reżyseria dźwięku: Daniel Dąbrowski
Rejestracja filmowa: B’cause Film Production
Zdjęcia: Marta Ankiersztejn
Spektakl zrealizowany w ramach projektu Centralna Scena Tańca w Warszawie, edycja VI
Organizator: Mazowiecki Instytut Kultury & Fundacja Artystyczna PERFORM
Dział programowy: CST-AUTOPORTRET CHOREOGRAFICZNY
Kuratorka: Magdalena Chabros
Premiera: 27.03.2025, Mazowiecki Instytut Kultury, Warszawa, Polska/Poland
Auto-bio-choreo-grafia.
Choć tytuł nawiązuje do spektaklu z 1995 roku, który przyniósł Belowi rozgłos, praca prezentowana na C/U 25 nie jest próbą jego odegrania, ani reinterpretacji. Tym razem mamy do czynienia z auto-bio-choreo-grafią – opowieścią o źródłach twórczości, w której splatają się wątki osobiste, artystyczne i polityczne. Bel po raz pierwszy sięga po własny życiorys, by podzielić się przeżyciami, wątpliwościami i fascynacjami, choć nie po raz pierwszy buduje spektakl wokół postaci artysty. W 2020 roku pokazaliśmy na C/U jego Isadorę Duncan, w której autobiografię słynnej tancerki przedstawiła inna performerka. Podobnie jest teraz – Bel nie występuje osobiście. Przekazuje scenariusz polskiemu reżyserowi, Wojtkowi Ziemilskiemu. Praca przefiltrowana przez ciało i historię innego artysty, działającego w podobnym obszarze, zyskuje nowy wymiar. To świadomy gest artystyczny, ale też ekologiczny – Bel ogranicza podróże, by zmniejszyć swój ślad węglowy. Festiwal C/U odkrył Jérôme Bela dla polskiej publiczności w 2001 roku i regularnie prezentuje jego prace.
Bada mechanizmy rządzące scenicznym performansem, jego granice, pyta o istotę teatralnego przedstawienia, podważa je, bawi się naszymi oczekiwaniami wobec spektaklu oraz tym, jak publiczność i artyści wzajemnie się w sobie przeglądają. Postrzega teatr jako fenomen społeczny, zaś ciało jako pole, w którym ścierają się wpływy estetyczne, polityczne, biograficzne. Zaczynał od choreografii przedmiotów, eksplorował na scenie całkowitą nagość wykonawców, tworzył serię portretów tancerzy (m.in. Veronique Doisneau, Isadora Duncan), poruszał temat tańca poprzez narrację tych, którzy go praktykują, oferował scenę performerom z niepełnosprawnością fizyczną i umysłową, amatorów i profesjonalistów stawiał obok siebie. W 2005 roku otrzymał nagrodę Bessie za występy w The Show Must Go On (w którym dwudziestu tancerzy ilustruje dosłownie słowa popowych przebojów) w Nowym Jorku. Trzy lata później wraz z Pichetem Klunchunem zdobył nagrodę Routes Princesse Margriet Award for Cultural Diversity (Europejska Fundacja Kultury) za spektakl Pichet Klunchun i ja. Z kolei Teatr Niepełnosprawnych został wybrany w 2013 roku do Theatretreffen w Berlinie i zdobył szwajcarską nagrodę „Współczesna twórczość taneczna”. W 2021 Jérôme Bel i Wu-Kang Chen otrzymali nagrodę Taishin Performing Arts Award za spektakl Dances for Wu-Kang Chen.
Jego produkcje eksplorują możliwości teatru dokumentalnego – w Dzikich harcach (Teatr Guliwer) stworzył spektakl o tym, jak razem z synem wymyśla teatr od zera, w „Małej narracji” (Teatr Studio w Warszawie) opowiadał własną historię rodzinną, w Prologu (Krakowskie Reminiscencje Teatralne i Teatr Ochoty) badał potencjał widzów teatralnych, w Come Together (Teatr Studio) sprawdzał granice sprawczości w społeczeństwie spektaklu, a w In Meinem Namen (Staatschauspiel Dresden) oddawał głos osobom nie dostrzeganym przez społeczeństwo. Jego prace były prezentowane podczas takich wydarzeń, jak Ruhrtriennale, Praskie Quadriennale czy Festiwal Boska Komedia, zdobywając nagrody. Korzystając z narzędzi, takich jak projektowanie, kompozycja w czasie rzeczywistym, ale także odniesień ze świata sztuk wizualnych i różnych mediów, buduje wszechświaty, które łączą doświadczenie estetyczne z intelektualnym badaniem. Uczy współczesnych podejść do performansu, ze szczególnym uwzględnieniem technik projektowania, powiązań między tańcem współczesnym a teatrem oraz wykorzystania mediów w performansie. Jest wykładowcą w Akademii Teatralnej w Warszawie, SWPS i w praskim DAMU. Absolwent studiów doktorskich w Royal Central School of Speech and Drama w Londynie.
Obejrzyj rozmowę z Wojtkiem Ziemilskim, współtwórcą spektaklu:
Doradztwo artystyczne i kierownictwo wykonawcze R.B.: Rebecca Lasselin
Kierownik produkcji: Sandro Grando
Produkcja wideo: CND Centre national de la danse, R.B. Jérôme Bel, Opera Narodowa w Paryżu/Telmondis we współpracy z France 2, z udziałem Mezzo i Centre national de la cinématographie, Theater Hora, French Institute Alliance Française – FIAF
Produkcja spektaklu: R.B. Jérôme Bel
Produkcja wersji lokalnej: Festiwal Ciało/Umysł
Koprodukcja: Ménagerie de Verre (Paryż), La Commune centre dramatique national d’Aubervilliers, Festival d’Automne à Paris, R.B. Jérôme Bel (Paryż)
Tekst napisany do spektaklu był częścią procesu twórczego Sustainable Theatre ?, stworzonego przez Katie Mitchell, Jérôme’a Bela i Théâtre Vidy-Lausanne, koprodukowanego przez STAGES – Sustainable Theatre Alliance for a Green Environmental Shift, współfinansowanego przez Unię Europejską: Dramaten Sztokholm, National Theater & Concert Hall Tajpej, NTGent, Piccolo Teatro di Milano – Teatro d’Europa, Teatro Nacional D. Maria II Lizbona, Théâtre de Liège, Litewski Teatr Narodowy Dramatyczny, Chorwacki Teatr Narodowy Zagrzeb, Słoweński Teatr Narodowy Maribor, Trafo Budapeszt, MC93 Maison de la culture de Seine-Saint-Denis.
Podziękowania: Caroline Barneaud, Daphné Biiga Nwanak, Jolente De Keersmaeker, Zoé De Sousa, Florian Gaité, Chiara Gallerani, Danielle Lainé, Xavier Le Roy, Marie-José Malis, Frédéric Seguette, Christophe Wavelet
R.B. Jérôme Bel jest wspierany przez Direction régionale des affaires culturelles d’Île-de-France, Ministerstwo Kultury Francji.
Jérôme Bel jest artystą stowarzyszonym z Le Quartz (Brest) oraz Centre national de la danse (Pantin).
Z powodów ekologicznych zespół R.B./Jérôme Bel nie podróżuje już samolotami.
Kto lub Co tak naprawdę jest tytułowym SUPERSTAR?
Superstar jest autorskim konceptem Natalii Drozd z dziedziny sztuki tańca i choreografii z zakresu expanded choreography, w której widzowie będą integralną częścią spektaklu choreograficznego. Koncept wywodzi się z praktyki tańca, w której artystka zajmuje się relacjami kości ogonowej w tańczącym ciele. Choreografia spektaklu jest hybrydą form: dance performance, wykład perfomatywny, praktyka-warsztat.
Kto lub Co tak naprawdę jest tytułowym SUPERSTAR? Kość ogonowa? Widzowie-Uczestnicy? Tancerka? Choreografia?
Stypendystka Culture Moves Europe. Laureatka konkursu SoloDuo2024 za choreografię i wykonanie solo Body’s archive, została zaproszona do zaprezentowania pracy choreograficznej w programie Młoda Generacja Polskich choreografów i artystów tańca podczas Międzynarodowych Spotkań Teatrów Tańca 2024 w Lublinie. Jako jedynej tancerce młodego pokolenia na świecie została jej przekazana legendarna choreografia TRIO A Yvonne Rainer przez Sarę Wookey podczas Festiwalu Nowe Horyzonty 2024 we Wrocławiu. Natalia otrzymała pozwolenie na nauczenie się i wykonanie choreografii od Yvonne Rainer. Pracuje jako freelancerka w Szwecji i w Polsce.
Zobacz aftertalk z Natalią Drozd, prowadzony przez Annę Sańczuk:
Choreografia, koncepcja, wykonanie: Natalia Drozd
Partner procesu: Joanna Gruntkowska
Muzyka: Urszula Zyguła
Reżyseria świateł: Ewa Garniec
Kostiumy: Aneta Drozd
Produkcja: Natalia Drozd
Koprodukcja: Atalante Göteborg, Szwecja
Premiera: 24.05.2025, Atalante Göteborg, Szwecja
Studium ukłonu.
Współczesny ukłon najczęściej spotykany jest w teatrze – szerzej: w sytuacjach performatywnych. Gdy po spektaklu rozlegają się brawa, performer odpowiada ukłonem. Ten gest staje się formą wzajemnej wdzięczności – z jednej strony wywołuje podziękowanie artystom, z drugiej symbolizuje nawiązany z publicznością kontakt.
Projekt BOW. A STUDY koncentrował się na choreograficznym ujęciu gestu wdzięczności oraz na przewrotnym znaczeniu samego wyrażenia „ukłon w stronę kogoś lub czegoś” – rozumianego również jako gest politycznego uznania lub przyzwolenia. BOW. REWIZYTA opiera się na tych samych założeniach i materiałach, pogłębiając przede wszystkim badanie samego choreograficznego gestu ukłonu.
W 2023 roku ukończył program magisterski w DAS Graduate School – Academy of Theater and Dance na Uniwersytecie w Amsterdamie. W 2024 roku był rezydentem Cité internationale des arts x CN D w Paryżu. Za swoje „spektakle, w których wykonawcza wirtuozeria łączy się z przemyślaną próbą oddania osobistego doświadczenia, a sprawy rangi najwyższej – z poczuciem humoru i dystansem” został laureatem pierwszego w historii Paszportu „Polityki” w kategorii Scena w 2025 roku. Jest artystą zrzeszonym z Frascati Producties w Amsterdamie.
Stypendysta Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2017, 2021), laureatem stypendium artystycznego m.st. Warszawy (2021) oraz holenderskich programów, takich jak Schuurman Schimmel-van Outeren Stichting (2012/2013) i Stichting Bekker-laBastide-Fonds (2013). W 2018 roku nagrodzony w konkursie na wizytę studyjną w Movement Research at Judson Church w Nowym Jorku, organizowanym we współpracy z GPS/Global Practice Sharing Program, Art Stations Foundation oraz Instytutem Muzyki i Tańca.
Realizuje autorskie projekty choreograficzne. W latach 2016–2017 stworzył solowe prace SLAVE4YOU i PAX. W 2018 roku, jako rezydent Art Stations Foundation (Solo Projekt Plus), zrealizował POPULUXE, zakwalifikowane do Polskiej Platformy Tańca 2019. W 2019 roku powstało RODOS (prod. Komuna Warszawa), wyróżnione w rankingu TOP10 tygodnika „Polityka”. W 2021 roku premierę miał spektakl DANCE MOM, zrealizowany we współpracy z matką artysty, Ewą Grudzińską.
W ostatnich latach zaprezentował BOW: A STUDY (2023, premiera na Santarcangelo Festival), THREESOME (2024, koprodukcja Belluard Bollwerk i Nowego Teatru) oraz TEACH ME NOT! (2025, koprodukcja Zodiak – Centre for New Dance, Wojciech Grudziński, Nowy Teatr i Instytut Adama Mickiewicza).
Obejrzyj aftertalk z artystą prowadzony przez Annę Sańczuk:
Koncepcja, choreografia: Wojciech Grudziński
Kreacja, taniec: Tamara Briks, Wojciech Grudziński
Muzyka: Wojtek Blecharz
Reżyseria światła: Jacqueline Sobiszewski
Tekst i konsultacje dramaturgiczne: Klaudia Hartung-Wójciak
Producent: Pawilon Tańca i Innych Sztuk Performatywnych – nowy oddział Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Koproducent: Fundacja Ciało/Umysł
Ciało w swoim żywiole.
Ikona współczesnego tańca ekstremalnego występuje po raz pierwszy w Polsce. Lecavalier eksponuje intensywność, siłę i sensualność ciała. Solo jest zapisaną w ciele autobiografią 66-letniej kanadyjskiej tancerki i choreografki, która w nieustannej podróży, w procesie wewnętrznych zmian, odrzuca schematy i społeczne normy. To historia ciała, które się nie poddaje i któremu artystka ufa.
Szary ekran staje się biały i oto początek: zjawia się tancerka, jej ciało jest napięte, w gorączkowym pędzie. Rytuał otwarcia, mantra, zaklęcie, ruch. Wyruszamy w przenikającą do głębi podróż przez czas i pamięć, gdzie ciało staje się żywym archiwum doświadczeń, emocji i fragmentów dawnego tańca. Zainspirowana Écrits Vagabonds Carla Rovellego, Lecavalier splata zatańczone gesty z nowymi impulsami, tworząc ciągły dialog między instynktem a precyzją, wolnością a dyscypliną. Każdy ruch staje się eksploracją, poszukiwaniem, które wykracza poza znane granice w stronę niewiadomej. Taniec oddycha, transformuje i rozpala, ucieleśniając głęboką potrzebę ruchu jako witalnego, nieograniczonego niczym aktu. W ciszy, w dźwięku, w niewidzialnym pulsie, który ją porusza, Lecavalier przemierza scenę niczym niepowstrzymana siła. Swoim ciałem opowiada historie, które nie wymagają słów – wystarczy je przeżyć.
Przez blisko dwadzieścia lat od 1981 roku była ikoną zespołu La La La Human Steps Édouarda Locka ucieleśniając ekstremalny taniec z pasją i siłą, zachwycając publiczność na całym świecie. W tym czasie tworzyła duety, m.in. z Davidem Bowie i Frankiem Zappą. W 2006 roku założyła własny zespół Fou Glorieux nawiązując współpracę m.in. z Teddem Robinsonem, Crystal Pite i Nigelem Charnockiem, a następnie z Benoît Lachambre. Jej kreacje określa dążenie do wirtuozerii, przekraczania siebie, podejmowania ryzyka oraz do absolutu, pojmowanego jako dotknięcie czegoś więcej niż to, co ludzkie w człowieku. Historię występów Laecavalier ze spektaklami z ostatnich dwóch dekad można porównać do długich tras koncertowych. Jej współpraca z artystą wizualnym Lu Yangiem w 2023 roku zaowocowała choreografią pokazywaną w ramach 6. Międzynarodowego Biennale Sztuki Cyfrowej (BIAN) z wykorzystaniem technologii motion capture na żywo i Delusional World, które Lecavalier przywołuje także w danses vagabondes, prezentowanych na C/U.
Louise Lecavalier jest laureatką licznych stypendiów, nagród i wyróżnień w dziedzinie sztuki, w tym nagrody Denise-Pelletier przyznanej przez rząd Quebecu oraz doktoratu honoris causa UQAM (Uniwersytet Quebecu w Montrealu) w 2017. W 2021 roku otrzymała tytuł Honorowego Obywatela Miasta Montrealu, a w 2023 – tytuł Kawalera Orderu Sztuki i Literatury Republiki Francuskiej.
Obejrzyj trailer spektaklu:
Choreografia i wykonanie: Louise Lecavalier
Produkcja: Fou Glorieux
Asystentka choreografki i reżyserka prób: France Bruyère
Reżyseria światła i wideo: Jean-François Piché
Muzyka: Antoine Berthiaume, Nick Cave, Dawn of Midi, Nils Frahm, Kiasmos, The Black Dog, Trentemoller
Kostiumy: Yso
Wideo: Marlene Millar
Dyrektor ds. produkcji i techniczny: François Marceau
Podziękowania dla: François Blouin, Elizabeth Duran, Patrick Lamothe
Koprodukcja: Festival TransAmériques, Tanzhaus NRW Düsseldorf, Hellerau (Drezno/Dresden), Centre National des Arts (Ottawa)
Premiera: 5.12.2024, Tanzhaus NRW Düsseldorf, Niemcy
